05-11-2026 We willen méér gastouders. Waarom maken we het hen dan moeilijker?

De Rijksoverheid wil de gastouderopvang versterken. Met het oog op het nieuwe kinderopvangstelsel in 2029 is voldoende en toegankelijke kinderopvang belangrijker dan ooit. Toch ziet Nysa dat landelijke en gemeentelijke keuzes soms juist nieuwe drempels opwerpen. Hoe zorgen we ervoor dat ouders en kinderen niet de dupe worden?

Gastouderopvang is een professionele en volwaardige vorm van kinderopvang. Gastouders voldoen aan wettelijke kwaliteitseisen, worden begeleid door gastouderbureaus en staan onder toezicht van de GGD. Zij bieden kinderen een vertrouwde, kleinschalige omgeving en ouders de flexibiliteit die zij nodig hebben om werk en gezin te combineren. Juist voor ouders met onregelmatige werktijden, alleenstaande ouders en gezinnen die behoefte hebben aan persoonlijke opvang is gastouderopvang vaak geen luxe, maar een noodzaak.

Tegelijkertijd staat het aantal gastouders al jaren onder druk. De overheid wil deze daling tegengaan en werkt toe naar een nieuw financieringsstelsel in 2029. Maar een toegankelijker stelsel heeft alleen waarde als er ook voldoende passende opvang beschikbaar blijft.

Nysa ziet dat gemeenten verschillend omgaan met de gastouderopvang. Sommige gemeenten erkennen de maatschappelijke waarde ervan en zoeken actief naar mogelijkheden om deze opvangvorm te ondersteunen. Andere gemeenten verhogen de legeskosten voor nieuwe gastouderopvanglocaties fors of bieden binnen gemeentelijke regelingen weinig ruimte aan gastouders.

Voorbeeld: De gemeente Zaandstad beoogt de leges voor het inschrijving van een gastouderlocatie in 2027 met meer dan 300% te verhogen van circa € 285,- naar circa € 1.215,-.

Bij opvang in de woning van ouders kunnen registratiekosten bovendien rechtstreeks voor rekening van het gezin komen. Een financiële drempel voor gastouderopvang is dan tegelijkertijd een financiële drempel voor ouders.

Ook binnen regelingen voor gezinnen die extra ondersteuning nodig hebben, zoals de sociaal-medische indicatie (SMI), zien wij dat gastouderopvang niet in iedere gemeente als mogelijkheid wordt meegenomen.

Een ander belangrijk voorbeeld is voorschoolse educatie (VE). Op dit moment is het wettelijk niet mogelijk om erkende voorschoolse educatie binnen de gastouderopvang aan te bieden.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft onderzocht of dit in de toekomst mogelijk en wenselijk zou zijn. In december 2025 liet de staatssecretaris de Tweede Kamer weten dat het draagvlak onder gemeenten wisselt. Daarnaast zou het verwachte effect op het bereik van kinderen beperkt zijn en zouden aanpassingen in de regelgeving nodig zijn. Op basis van deze verkenning is besloten VE voorlopig niet mogelijk te maken bij gastouders.

Nysa vindt dit een gemiste kans om verder te onderzoeken hoe de professionele gastouderopvang kan bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen die extra ondersteuning nodig hebben.

Gastouders werken immers dagelijks aan de taalontwikkeling, sociaal-emotionele ontwikkeling en zelfstandigheid van jonge kinderen. Bovendien zijn per 1 juli 2026 nieuwe kwaliteitseisen van kracht geworden, waaronder pedagogische coaching, scholing en het werken met een pedagogisch werkplan. Dat betekent niet dat iedere gastouder automatisch voorschoolse educatie kan of moet aanbieden. Wel roept het de vraag op waarom er geen ruimte wordt gecreëerd voor gastouders die zich hiervoor willen kwalificeren en aan passende kwaliteitseisen kunnen voldoen.

Gemeenten hebben een belangrijke taak bij het toezicht op kinderopvang en bij het organiseren van passende ondersteuning voor kinderen en gezinnen. Daarbij horen kwaliteitseisen, zorgvuldig beleid en een verantwoorde inzet van publieke middelen. Maar toegankelijkheid en keuzevrijheid verdienen eveneens aandacht.

Waarom zouden we een professionele opvangvorm onnodig beperken als deze juist voor bepaalde ouders en kinderen de meest passende oplossing kan zijn? Waarom niet samen onderzoeken hoe gastouderopvang beter kan worden betrokken bij gemeentelijke voorzieningen, in plaats van deze bij voorbaat buiten beschouwing te laten?

Nysa roept gemeenten én de landelijke overheid op om gastouderopvang als volwaardige partner te betrekken bij het kinderopvangbeleid.

Kijk kritisch naar financiële instapdrempels, bied waar mogelijk ruimte binnen SMI en blijf onderzoeken onder welke voorwaarden gastouders in de toekomst ook een rol kunnen spelen bij voorschoolse educatie.

Wij waarderen de gemeenten die hierin al constructief meedenken. Hun betrokkenheid laat zien dat samenwerking mogelijk is.

Met het oog op 2029 hebben we iedere passende vorm van professionele kinderopvang nodig. Het gaat daarbij niet alleen om het behoud van gastouders, maar vooral om de ouders en kinderen die op hun opvang rekenen.

Gastouderopvang verdient erkenning, vertrouwen en samenwerking. Niet méér drempels, maar méér mogelijkheden voor gezinnen die deze opvang nodig hebben.